İstihaze Nedir? Nasıl Hesaplanır?
Hayız fıkhında istihaze, rahimden değil, vajinanın içinden gelen kandır. Bu kan hükmi de olabilir.1,2,3,4 Demi-i fasit ya da bozuk kan da denir. İstihaze kanı, hamile olmayan kadının hayız dönemi dışında gördüğü kandır.5
İstihaze’nin (Özür Kanının) Türleri
- 9 yaşından önce ya da bir kızın hayız görebileceği en düşük yaştan daha aşağı bir yaşta görülen kan istihaze kanıdır.
- Hayızdan kesilmiş, menopoz dönemindeki kadınların kırmızı ve siyah dışında gördüğü kanlar hayız kanıdır. Tercih edilen görüşe göre bu yaş 55’tir.
- Hamile kadının gördüğü kan istihaze yani özür kanıdır.
- Doğum yapan kadının gördüğü ilk nifas yani lohusalık kanından 40 gün geçtikten sonra gördüğü kan hayzı başlayana kadar istihazedir. Bu konu hakkında detaylı bilgiyi lohusalık ile ilgili yazımızda okuyabilirsiniz.
- Hayzın en az müddeti olan 3 gün 3 geceden az görülen kan istihazedir.
- 10 günden fazla görülen kanın adet günlerine denk gelen kısmından fazlası istihazedir.
Şimdi bu, 10 günden fazla görülen kanın adet günlerine denk gelen kısmından fazlası istihazedir,6,7,8,9,10 mesesini detaylıca açalım.
Hayız Süresinden Aşan İstihaze (Özür Kanı)
Adeti 5 gün kan, 25 gün temizlik görmek olan bir kadın düşünelim. Anlaşılmasının kolaylığı için bu kadının hep ayın birinci gününde hayız kanı gördüğünü varsayalım. Bu kadının:
Adetinden Sonra Kanaması Uzarsa
1. Durum: Adetin başlangıç Tarihi Değişmezse
Bu kadın 5 gün kan 25 gün temizlik gördükten sonra diğer ay ayın 1. gününden 12. gününe kadar (12. gün dahil)kan görürse, adeti olan ilk 5 gün hayız, sonraki 7 gün ise istihaze sayılır. Bu kadın sadece ayın 1’i, 9’u ve 12’sinde kan görmüş olsaydı da durum değişmezdi. Çünkü 15 günden az temizlik, sürekli kan gibi olacağından bu kadın 1’inden 12’sine sürekli kan görmüş sayılır.
Not: Bu kadın ayın 9’una kadar yani toplamda 10 günden (240 saatten) az kan görmüş olsaydı adeti 9 güne değişecekti. Ya da ayın 4’üne kadar kan görseydi adeti 4 güne değişecekti. Kanaması 10 günü aştığı için hüküm en son sağlıklı adetine göredir.
2. Durum: Adetin Başlangıç Tarihi Gecikirse
Bu kadın 5 gün kan 25 gün temizlik gördükten sonra diğer ay, ayın 3. gününden 14. gününe kadar (14. gün dahil)kan görürse, normal adeti olan ilk 5 günün sadece son 3 günü (3.,4.,5. günler) hayız, sonraki 9 gün ise istihaze sayılır.
Bu kadın sadece ayın 3’ü, ve 14’ünde kan görmüş olsaydı da durum değişmezdi. Çünkü 15 günden az temizlik, sürekli kan gibi olacağından bu kadın 3’ünden 14’üne sürekli kan görmüş sayılır.11,12,13,14
Burada adetin neden 5 gün olarak kaymamasına cevap ise adetin mekanında değişiklik olmamasıdır. Yukarıda belirttiğimiz, 10 günden fazla görülen kanın adet günlerine denk gelen kısmından fazlası istihazedir, hükmü gereğince bu kadının adet mekanında nisap miktarı yani 3 gün kan görüldüğünden adetinin mekanında değişiklik olmamış, denk gelmeyen kısımlar istihaze olmuştur. Ayın 5’inden sonraki günlerin namazı, varsa farz ve vacip oruçları kaza edilecektir.
3. Durum: Adetin Başlangıç Tarihi Çok Gecikirse
Bu kadın 5 gün kan 25 gün temizlik gördükten sonra diğer ay, ayın 4. gününden 15. gününe kadar (14. gün dahil)kan görürse, normal adeti olan ilk 5 günün içinde nisap miktarı (3 gün) kan görmediği için ayın 4’ünden 8’ine kadar hayızlı sayılır. 9’undan 15’ine kadar gördüğü kanlar istihazedir.
Burada adetin neden bir önceki örnek gibi adet günleri içinde kaymamasına cevap ise artık adetin mekanında (1. ve 5. günler) nisap miktarı kan görülmediğinden, adet mekanında bu ay için değişiklik olmuştur. Ayın 8’inden sonraki günlerin namazı, varsa farz ve vacip oruçları kaza edilecektir.
Bu kadının sonraki aylar için adeti yine adeti ayın 1’inden 5’ine hesaplanacaktır. Çünkü kanaması 10 günü aştığı için aslında adetinin mekanı yer değiştirmemiştir.
Adetinden Önce Kanaması Başlarsa
1. Durum: Adetin Bitiş Tarihi Değişmezse
Bu kadın 5 gün kan 24 gün temizlik gördükten sonra ayın 30. gününden sonraki ayın 11. gününe kadar (11. gün dahil)kan görürse, adeti olan ilk ayın ilk 5 günü hayız, adetinin mekanı dışındaki 30. gün ve 6 ila 11. günler istihaze sayılır. Bu kadın sadece ayın 30’u ve 11’inde kan görmüş olsaydı da durum değişmezdi. Çünkü 15 günden az temizlik, sürekli kan gibi olacağından bu kadın 30’undan 11’ine sürekli kan görmüş sayılır.
2. Durum: Adetin Bitiş Tarihi değişirse
Bu kadın 5 gün kan 17 gün temizlik gördükten sonra ayın 23. gününden sonraki ayın 4. gününe kadar (4. gün dahil)kan görürse, normal adeti olan ilk 5 günün sadece ilk 4 günü (1., 2., 3., 4. günler) hayız, önceki 8 gün ise istihaze sayılır. Bu kadın sadece ayın 23’ü, ve 4’ünde kan görmüş olsaydı da durum değişmezdi. Çünkü 15 günden az temizlik, sürekli kan gibi olacağından bu kadın 23’ünden 4’üne sürekli kan görmüş sayılır.
Burada adetin neden 5 gün olarak kaymamasına cevap ise adetin mekanında değişiklik olmamasıdır. Yukarıda belirttiğimiz, 10 günden fazla görülen kanın adet günlerine denk gelen kısmından fazlası istihazedir, hükmü gereğince bu kadının adet mekanında nisap miktarı yani 3 günden fazla (4 gün) kan görüldüğünden adetinin mekanında değişiklik olmamış, denk gelmeyen kısımlar istihaze olmuştur. Ayın 1’inden önceki günlerin namazı, varsa farz ve vacip oruçları kaza edilecektir.
3. Durum: Adetin Bitiş Tarihi Çok Değişirse
Bu kadın 5 gün kan 15 gün temizlik gördükten sonra ayın 21. gününden, sonraki ayın 2. gününe kadar (2. gün dahil)kan görürse, normal adeti olan ayın ilk 5 gününün içinde nisap miktarı (3 gün) kan görmediği için ayın 21’inden 25’ine kadar hayızlı sayılır. 26’undan 15’ine kadar gördüğü kanlar istihazedir.
Bu kadının sonraki aylar için adeti 10 günü aşarsa yine adeti ayın 1’inden 5’ine hesaplanacaktır. Çünkü adetinin mekanı yer değiştirmemiştir.
1 Ahmet Mahmut ÜNLÜ, İman İslam İlmihali (İstanbul:Tuana Basın Yayın, 2015), 233
2 Ahmet Mahmut ÜNLÜ, Kadın Halleri Risalesi (İstanbul:Tuana Basın Yayın, 2015), 8
3 İmam Birgivi, Kadınlara Mahsus Haller, çev. Hüsamettin VANLIOĞLU, Fatih KALENDER, Abdullah HİÇDÖNMEZ ve Emin Ali YÜKSEL (İstanbul: İsmailağa Yayınevi, 2024), 14
4 İmam Mevsili, El-İhtiyar, çev. Hüsamettin VANLIOĞLU, Fatih KALENDER, Abdullah HİÇDÖNMEZ ve Emin Ali YÜKSEL (İstanbul: İsmailağa Yayınevi, 2022), 75
5 İmam Serahsî, Mebsut, ed. Cevat AKŞİT, cilt 9, (İstanbul: Gümüşev Yayınları, 2018)231
6 ÜNLÜ, İman İslam İlmihali, 238
7 ÜNLÜ, Kadın Halleri Risalesi, 17
8 Birgivi, Kadınlara Mahsus Haller, 39
9 Mevsili, El-İhtiyar, 82
10 Serahsî, Mebsut, 281
11 ÜNLÜ, İman İslam İlmihali, 233
12 ÜNLÜ, Kadın Halleri Risalesi, 7
13 Birgivi, Kadınlara Mahsus Haller, 22
14 Serahsî, Mebsut, 244
